Bir Buğdayın Peşinde
Bazı tohumlar yalnızca toprağa bırakılmaz.
Bazı tohumlar, binlerce yıllık bir hafızayı taşır.
Kavılca Buğdayı benim için işte böyle bir tohumdur.
1999 yılından yerel tohumların, kadim tarım kültürlerinin ve coğrafi ürünlerin izini sürüyorum.
Bu yolculuğun beni götürdüğü en etkileyici duraklardan biri, 2019 yılında Kars–Ardahan arasında, Susuz Çayı Vadisi’nde başlayan Kavılca hikâyesi oldu.
Cilavuz’un, bir zamanlar Köy Enstitüsü’nün ışığını taşıyan bu coğrafyanın içinde, toprağın
ve insanın birlikte oluşturduğu çok eski bir hikâyeyle karşılaştım.
Bu hikâyenin adı Kavılca’ydı
13 bin yıllık bir hafızanın izinde
Bilimsel literatürde Emmer olarak bilinen Triticum dicoccum, insanlığın tarım tarihindeki en eski kültüre alınmış buğday gruplarından biridir. Tetraploid, yani 28 kromozomlu AABB genom yapısına sahiptir. Bu yapı, buğdayın evrimsel tarihinde son derece önemli bir basamağı temsil eder.
O, yalnızca bir tahıl değildir
Emmer, Orta Asya’nın kadim tarım merkezlerinde çok erken dönemlerden itibaren yetiştirilmiş; zaman içinde farklı coğrafyalarda çeşitlenmiş ve çok geniş bir alana yayılmıştır.
Yaşayan bir tarım mirasıdır
Bugün bilim insanları onun kökeni ve yayılımı konusunda farklı modeller
üzerinde çalışmaya devam ediyor. Kafkasya, Doğu Anadolu ve İran’ı içine alan geniş coğrafya ise bu kadim buğdayların genetik çeşitliliği ve tarihsel yayılımı açısından son derece önemli bir bölgedir.
Peki gluten?
Kavılca hakkında konuşurken en çok sorulan konulardan biri gluten.
Burada çok net olmak gerekir: Kavılca glutensiz değildir.
Emmer, gluten içeren bir buğday türüdür ve bilimsel çalışmalar kadim buğdayların çölyak hastaları için güvenli olduğu sonucu kesindir diyemeyiz. Bu nedenle Kavılca’yı çölyak hastaları veya tıbben gluten tüketmemesi gereken kişiler için doktora danışarak kontrollü bir şekilde tüketmelerini önemle tavsiye ediyoruz.